Historia Togo – od prehistorii do uzyskania niepodległości

Czy ktoś jeszcze pamięta lekcje historii w szkole? Zdałam sobie sprawę, że chyba nigdy nie słyszałam o tym, jak wyglądało życie w Afryce na przestrzeni lat. Smutna sprawa, bo przecież wg Darwina to właśnie najpierw w Afryce pojawił się dzisiejszy człowiek rozumny.

Cofnijmy się do czasów prehistorycznych – cała wiedza o tamtym okresie opiera się na przekazach słownych i legendach, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Odkrycia archeologiczne prowadzone w czasach nowożytnych określiły ślady osiedlania się ludzi na terenie dzisiejszego Togo w epoce neolitu – epoce kamienia gładzonego. Na północy kraju w okolicach Dapaong odnaleziono krzemień obrabiany przez ówczesne ludy, którego wiek szacuje się na 2600 – 2120 p.n.e.

silex-taille_6732.jpg

Na południu, w okolicach rzeki Mono odnaleziono pierwotne warsztaty obróbki kamienia, zawierające między innymi przedmioty służące do rozdrabniania ziaren. Pierwotne ludy ustawiały posągi z kamieni oraz ograniczały tereny domostwa, układając kamienne kręgi. Odnaleziono również malowidła jaskinne oraz ceramikę i przedmioty z żelaza z późniejszych okresów. W czasach prehistorycznych ludzie w Afryce robili więc dokładnie to samo, co Europejczycy. 🙂

site-archéologique

O życiu ówczesnych ludów niewiele wiadomo. Odnaleziono liczne fortyfikacje, mogące świadczyć o konfliktach międzyplemiennych. Najbardziej rozwiniętą gałęzią przemysłu stała się obróbka żelaza – na początku XIX wieku w rejonie Bassar w centralnej części kraju znajdowało się około 500 tzw. wielkich pieców do obróbki metali, mierzących do 3 – 4 metrów, używanych do połowy XX wieku.

haut fourneau bassar 20130410_131606.jpg

Do czasu XV wieku n.e. niestety niewiele wiadomo o historii Togo. Obszarem najbardziej rozwiniętym stało się wtedy miasto-królestwo Tado na południowym wschodzie obecnego terytorium kraju. Tado znajdowało się bowiem na szlaku handlowym żelaza, soli, złota i koli – rośliny, której nasiona zawierają kofeinę (na zdjęciu poniżej).

Nigeria_cola_nuts.jpg

Możemy mówić wtedy o narodzeniu mini państwa – monarchii, zarządzanej przez tzw. „króla-duchownego ziemi”, anyigbafia, któremu nadano cechy bóstwa. Anyigbafia nie może być widziany przez ludność, żyje zamknięty w pałacu otoczonym murami, z którego wychodzi jedynie nocą. Wysocy dygnitarze oraz dwór – tashinon – mogą zbliżyć się do anyigbafia jedynie czołgając się i obsypując pyłem leżącym pod jego stopami. Stopy boskiego króla nie mogą dotykać bezpośrednio ziemi, aby nie utracił swoich mocy – magicznego płynu, który pozwala mu kontrolować siły natury – powstają więc królewskie sandały. Lista panujących królów-bóstw zachowała się do dziś, gdyż rządy anyigbafia zakończyły się dopiero na początku XX wieku… Populację Tado określa się jako dającej początek plemieniu Ajas-éwé (ludność éwé jest obecnie najliczniejszą częścią populacji, zasiedla południe kraju). Bogactwo Tado przyciąga wojowników pobliskich plemion, którzy ostatecznie przeganiają mieszkańców miasta w rejony Notsé na północ od Tado, gdzie utworzone zostaje miasto-państwo oparte na uprzednim modelu. Miasto rozrasta się szybko i zostaje wprowadzony podział na 36 dzielnic. Ludność żyje z rolnictwa i łowiectwa, jak również z handlu i sztuki użytkowej – ceramiki, tkanin, przedmiotów żelaznych. W XVIII wieku, za panowania tyrana Agokoli ludy éwé rozpraszają się coraz dalej od Notsé, głównie w południowej części Togo, ale także na tereny dzisiejszej Ghany i Beninu. Ucieczka ludów spod opresji Agokoli świętowana jest do dnia dzisiejszego pod nazwą Agbogbo-Za i stanowi ważną część kultury. Agbogbo oznacza mur – Agokoli postanowił otoczyć swoje królestwo podwójnym murem długości 14 km, do zbudowania którego zmuszał mieszkańców Notsé. Na zdjęciu poniżej celebracje Agbogbo-za.

agbogbo za fe0f40a64b590d9fc4f6a2ca83f5534f8f5888e9.jpeg

Pod koniec XV wieku Europa rozpoczyna swoją ekspansję kolonialną. Żeglarze portugalscy pojawiają się na terenach Beninu jako pierwsi, w ślad za nimi pojawiają się Francuzi, Anglicy, Holendrzy i Duńczycy. Nawiązują relacje handlowe na terenach Aného i Agbodrafo, przywożąc z Europy tytoń, wódkę, tkaniny, biżuterię, metale i broń palną. W zamian otrzymują przyprawy, kość słoniową, olej palmowy, perły, tkaniny oraz niewolników do pracy na plantacjach amerykańskich. Tak, Ameryka powstała rękoma Afrykańczyków, zakupionych przez Europejczyków za wódkę i tytoń. Niewolników wyłapywano głównie na północy Togo, gdzie zamieszkiwały mniej zorganizowane ludy kabiyé. Na sprzedaży niewolników wzbogaca się grupa nazywana burżuazją wybrzeża, powstają pierwsze domy w stylu kolonialnym, które można oglądać do dzisiaj.

Capture d’écran 2017-06-13 à 16.13.01.png

esclaves 8Ox4Pq8NQ8F1BbDAVJra28XocXE.jpg

Zniesienie handlu niewolnikami następuje w 1849 roku, co powoduje wycofanie się z terytorium Togo Portugalczyków, Holendrów i Duńczyków. Pozostają Francuzi, Anglicy i Niemcy, którzy przybyli jako misjonarze, jednak szybko odkryli zyski płynące z handlu.

W 1874 powstaje brytyjska kolonia Złotego Wybrzeża, stanowiąca część dzisiejszej Ghany. Brytyjczycy wprowadzają podatek od handlu tytoniem i alkoholem, co powoduje wycofanie się Niemców na wschód. Anglicy przeprowadzają akcje militarne, skutkujące przejęciem dodatkowej części terenów. Jedynie mieszkańcy Bè stawiają opór – region nazywany jest Bey Beach oraz Lomé.

mlapa 100_0322-copie-1.jpg

Konflikty narastają do roku 1884, kiedy niemiecka Rzesza pod wodzą Otto von Bismarcka postanawia interweniować. Niemcy podpisują kontrakt z królem Mlapa III, władcą miasta Togo (dzisiejsze Togoville), ustanawiający protektorat niemiecki na terytorium panowania Mlapy. Datę uznaje się za powstanie dzisiejszego Togo i dokonali tego Niemcy, choć dzisiaj Togo jest francuskojęzyczne. Stopniowo Niemcy poszerzają swoje wpływy, podpisując traktaty z innymi kolonializatorami i podporządkowując miejscową ludność siłą. W 1904 powstaje nabrzeże w Lomé, mające ułatwiać załadunek i rozładunek produktów. Zbudowana zostaje linia kolejowa Lomé – Aného tzw. linia kopry, linia Lomé – Kpalimé czyli linia kakao oraz Lomé – Blitta – linia bawełny. Powstają drogi, połączenia telegraficzne oraz telefoniczne, szkoły, szpitale. Rejon Kpalimé zaczyna obfitować w plantacje kakao i kawy.

300px-Togo_Deutsches_Koloniallexikon,_Verlag_von_Quelle_&_Meyer_Leipzig
Mapa powyżej ukazuje terytorium Togo pod protektoratem Niemiec.

W 1914 wybucha I wojna światowa. W związku z przewagą wojsk angielskich i francuskich na terenach otaczających Togo, Niemcy zostają zmuszeni do kapitulacji już w sierpniu 1914. Na mapie poniżej widać sposób podziału terytorium kolonii niemieckiej między Anglię na zachodzie (kolor zielony – obszar włączono do anglojęzycznej Ghany) i Francję na wschodzie (kolor fioletowy, obszar dzisiejszego Togo, podległego Francji do 1960 roku). Ostateczny kontrakt o podziale kolonii niemieckiej podpisano w 1922 roku.

175px-Togoland.png

W 1946 roku ONZ postanawia obdarzyć mieszkańców Togo możliwością współdecydowania o losach kraju pod protektoratem Francji. Powstaje ART – Assemblée représentative du Togo, czyli pierwszy togijski parlament, w którym zasiadło 24 Togijczyków i 6 Francuzów. W latach 40. i 50. XX wieku kształtuje się życie polityczne w Togo oraz narastają tendencje narodowo-wyzwoleńcze. W 1956 przeprowadzone zostaje referendum w brytyjskiej części Togo i ostatecznie terytorium zostaje przyłączone do Ghany, a Francja zaniepokojona ruchami niepodległościowymi ustanawia Republikę autonomiczną Togo, zależną jednak w dalszym ciągu od Francji. Nicolas Grunitzky, syn Togijki i Niemca polskiego pochodzenia zostaje pierwszym w historii premierem Togo. W 1958 ONZ wymusza na Francji przeprowadzenie kolejnych wyborów, które wygrywa Sylvanus Olympio, stojący na czele partii zabiegającej o wyzwolenie kraju spod protektoratu Francji. W wyniku jego działań 27 kwietnia 1960 roku Togo uzyskuje niepodległość.

monument-de-lindc3a9pendance.jpg

Pomnik Niepodległości projektu togijskiego artysty Paula Ahyi oraz francuskiego architekta Georgesa Coustère.

 

 

Jedna uwaga do wpisu “Historia Togo – od prehistorii do uzyskania niepodległości

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s